PL
EN
DE
W Nowej Hucie powstało wyjątkowe Laboratorium Odporności Kulturowej, w którym razem z mieszkankami i mieszkańcami testowane są nowe sposoby budowania wspólnoty i reagowania na współczesne kryzysy poprzez działania kulturalne. To część międzynarodowego projektu PACESETTERS realizowanego przez Ośrodek Kultury Norwida.
PACESETTERS realizowany jest w ramach programu badawczego Unii Europejskiej Horyzont Europa w latach 2024-2027. Projekt sprawdza, jak działania kulturalne mogą pomagać społecznościom mierzyć się z wyzwaniami współczesności – takimi jak: transformacja klimatyczna, społeczna (migracje, uchodźstwo) i cyfrowa. Projekt skupia 15 partnerów z całej Europy – uczelnie, instytucje kultury i organizacje społeczne. Jego liderem jest Norwegian University of Science and Technology w Trondheim. Po stronie krakowskiej współpracują ze sobą Ośrodek Kultury Norwida, Uniwersytet Jagielloński oraz Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki.
Jednym z kluczowych elementów projektu są tzw. Real World Labs – laboratoria działające w rzeczywistych społecznościach. Powstały tylko trzy takie miejsca w Europie: w Genalguacil w Hiszpanii, w Galway w Irlandii oraz właśnie w Nowej Hucie. Ośrodek Kultury Norwida prowadzi w ramach projektu Laboratorium Odporności Kulturowej. - Jest to przestrzeń, w której działania artystyczne łączą się z badaniami społecznymi. Ich celem jest sprawdzenie, jak kultura może wzmacniać lokalne wspólnoty i pomagać im mierzyć się z różnymi kryzysami, takimi jak zmiany klimatyczne, doświadczenia pandemii czy procesy migracyjne – mówi Jarosław Klaś, dyrektor Ośrodka. - Projekt wychodzi z założenia, że innowacje często rodzą się w miejscach nieoczywistych – na przykład w lokalnych instytucjach kultury. To właśnie one bywają najmocniej zakorzenione w swoich społecznościach i potrafią realnie wpływać na ich rozwój – dodaje.
W Nowej Hucie projekt nie ma charakteru wyłącznie badawczego – jego najważniejszą częścią są działania skierowane do mieszkańców. W 2026 roku w ramach laboratorium realizowane są cztery inicjatywy.
Dom Kultur to projekt artystyczno-społeczny, w którym uczestnicy zastanawiają się nad znaczeniem domu jako miejsca bezpieczeństwa i wspólnoty. Podczas cyklu warsztatów powstaną opowieści, obiekty i nagrania, które ostatecznie złożą się na instalację artystyczną. 21 marca warsztat storytellingowy „Rozmowy o domu” poprowadził w Kuźni edukator Mateusz Świstak. - Dom w tym projekcie jest metaforą bezpieczeństwa i schronienia. Każdy z nas nosi w sobie inne wspomnienia i historie. Chcemy je usłyszeć i wspólnie zbudować z nich opowieść – mówi koordynator inicjatywy Filip Komajda.
Druga z inicjatyw, GRUNTowanie relacji, skupia się wokół ogrodów działkowych. W projekcie ogród staje się przestrzenią artystycznego eksperymentu i spotkania z naturą. Uczestnicy i uczestniczki w maju i czerwcu będą pracować z zapachem gleby, razem z artystami tworzyć ulotne formy sztuki czy podejmować działania badające relację człowieka z roślinami i ziemią. Będzie to punkt wyjścia do rozmowy o relacji człowieka z naturą oraz o zmianach klimatycznych, a warsztaty i spotkania zaprogramują i poprowadzą artystki i artyści: Justyna Mędrala, Natalia Bażowska i Krzysztof Maniak.
Od nowa: Obieg kultury przywraca znaczenie tradycyjnym umiejętnościom rzemieślniczym. To cykl spotkań poświęconych naprawianiu i twórczemu przetwarzaniu przedmiotów. Odbyły się już warsztaty oprawiania książek, farbowania tkanin naturalnymi barwnikami i tworzenia broszek, a 28 marca kolejne spotkanie – warsztaty z sitodruku. – Wzory związane z kulturą ludową podkrakowskich wsi Mogiła, Branice, Pleszów czy Krzesławice będziemy odbijać na przyniesionych przez uczestników i uczestniczki ubraniach, torbach, obrusach, nadając im nową świeżość – mówi Paulina Maciaszek z ARTzony.
Czwartą częścią projektu są Inicjatywy powitalne, które mają pomóc nowym mieszkankom i mieszkańcom Nowej Huty lepiej poznać okolicę i nawiązać relacje z sąsiadami. - Proponujemy cykl Kultura na tacy - poranne spotkania przy wspólnym stole, inspirowane projektem Neulandia oraz zaleceniami ONZ dotyczącymi budowania otwartych i przyjaznych społeczności – mówi Magdalena Głowniak, koordynatorka Inicjatyw powitalnych. Pierwsze takie spotkanie odbędzie się 25 kwietnia w ARTzonie. Cecylia Ciechańska – Pani od Zieleni, zaprasza do eksperymentowania z tradycyjnymi przepisami.
- Projekt wzmacnia lokalne działania Ośrodka Kultury Norwida, pokazując, że instytucje kultury zakorzenione w swoich społecznościach mogą mieć realny wpływ na to, jak mieszkańcy reagują na zmiany i budują wspólną przyszłość – mówi Jarosław Klaś.
W 2024 roku projekt PACESETTERS prezentowano podczas współKongresu Kultury w Warszawie. W 2025 roku na potrzeby Laboratorium Odporności Kulturowej przeprowadzono diagnozę lokalną dotyczącą funkcjonowania instytucji kultury i relacji z lokalną społecznością, która posłużyła do dostosowania projektów kreatywnych z Europy do kontekstu lokalnego. Efektem tego są cztery opisane wyżej przedsięwzięcia realizowane przez Ośrodek Kultury Norwida w 2026 roku. Partycypacyjny model pracy w ramach projektu PACESETTERS w Nowej Hucie został uznany za jedną z siedmiu dobrych praktyk angażowania mieszkańców w życie domu kultury w Polsce w ramach badań modelu Społecznego Domu Kultury. Wyniki badań przeprowadzonych w ramach diagnozy lokalnej zaprezentowane zostaną również podczas 2. Forum Narodowego Obserwatorium Kultury we Wrocławiu w kwietniu 2026 roku.
